Seyir defterimden - Agustos 20, 2007

NewYork-Istanbul, THY, orta dortlunun ortasi

Kaptan ikide bir ucagin diafon sistemine yuklenip gereksiz aciklamalarla biz yolcularin kafasini karistiriyor. Apartmanindaki sistemi de ayni siklikla kullanip kullanmadigini merak ediyorum. Son beyanati Ataturk havalimaninin yogun trafigi sebebinden Cekmece golu uzerinde bir suredir bekliyor oldugumuz yonundeydi. Thy’nin maddi sikintilari malum, beklemeyi peygamber vitesinde yapmiyor olmasi temennim…

On caprazda, koltugun yatis acisi sinirlarini zorlayan hanim teyze, az evvelki son servis sirasinda hosteslere honkurdu ve boylelikle o kadar da hanim teyze olmadigini anladik. Tartismayi takiben, teyzenin, agzi acik su sisesini etrafa savurmasiyla islanan ergen sivilceli genc kizin da tartismaya ortak olmasi kabini bir anda senlendirdi. Patirtinin sebebi ucakta sise suyu kalmamasi ve Panter teyzenin bundan hukumeti sorumlu tutmasi idi. Su sikintisinin bu denli erken bas gosterecegini tahmin etmemistim. Kesintilerin psikolojik etkisi fizikselinden siddetli besbelli…

Yanimdaki koltukta her din ve turden insani bagrina basmis, hayatini insanligin barisina adamis aloha gomlekli bir Amerikali var. Gazeteciymis. Yol boyu sohbet ettik. O, dunya barisi icin neler yaptigini anlatti ben elma suyu pastorize ediyorum demeye cekindim. Sustum, dinledim. O kadar guvercinsen ondeki teyzeyi dunyayla baristir da gorelim...

(ucakta elime aldigim ilk renkli resimli gazetede teyemmum esprisinin gercegini okudum)

Pek icli kofte

Ben boyle guzeldim, gerisi falan filandi. Kofteler kadar afiyetti gunler, kofteler gibi sayili. Gecip gitti, alisamadan bitti. Damagimda tadi, tadini hatirladikca mideye agirligi kaldi. Tepsiden uzaga dusmus kofteyim yeniden. Icli mi icli...

1 yil

Inanmasi zor ama MorKoyun artik 1 yasinda... Blog sahibinin tukenmez cenesi, renklere ve tiplere sonsuz ilgisi, memleket ozlemi, en cok da catlaklarindan sizan keyfiyle gecen bir yilda, gelen giden, devamli takip eden, ses eden etmeyen, tanidik tanimadik tum dostlara tesekkurler...

(Resim 10 yil oncesinden, en cok sevilenlerden, kuru pastel)

Lab defterimin koseleri

Vesikalik poz tedirginligi

Ziyaret amaciyla bolume gelmis, bir basima yayildigim ofisimdeki bos masaya iki gun once yerlestirilmis Cinli hanimteyzeyle, bildigim bilmedigim var olan butun dilleri kullanarak iletisim kurmaya calisiyoruz. Bu sabah, elimi attigim ic kapi kolunu kendime cekerken, hapsuran teyzeye refleksle 'cok yasa' dedim (bless you). Kapi arkamdan kapanirken iceriden 'ben de seni ozleyecegim' (I'll miss you, too) cevabi geldi ve geri donup aciklamak icin artik cok gecti. Koridoru kikirdayarak gectim. Asansorde kendi ilklerim geldi aklima. Kimbilir ben kimlere ne hallerde hikayelik malzeme oldum...

Ankara'da dus almak ister her bahti kara

Bidondan dus mekanizmasi yaptik dedi annem telefonda. Kayitsiz kalamadim. Once biletimi aldim. Sonra, Ankara Buyuksehir Belediyesinin ucretsiz teyemmum kurslarina yazildim. Cankaya ilcesine bagli KucukesatDortyol'lu Odtu'lulere ozel sinif acilmis. Alttan isitmaliymis. Asli gorevim, yillardir bekledigim dugunde kamberlik. Damadin evde kalmis kizkardesi ya da gelinin Amerika'ya kacmis gorumcesi olarak da gorumebilirim. Kismet. Itinayla buyuttugum gobegi attim miydi, kabinenin halaydan sorumlu bakani bile olabilirim. Yoklugumda cok blog okuyamayabilirim. Hemem yazamasam da cok laf biriktirecegimden eminim. Ne de olsa 35 akrabamla birlikte dugunun merkez ussunde ikamet edecegim. Circir ilacimi onceden temin ettim, coraplarimla donlarimi fazladan yedekledim. Ankara kebapcilarinda karsilasma ihtimalim olan herkese pesinen afiyetler dilerim, karsilasma esnasinda koftemle arama girmeyin.

Saglicakla kalin efenim...

Bir kutu boya

Gelelim Sikago'nun sanatsal aktivitelerine demistim en son. Lafi baglayacagim yer biraz karisik ama anlatmaya Sennelier'den baslamak lazim. Kendisi 1887'den beri yasayan Fransiz bir boya markasi. Tanismamiz portatif suluboyam sayesindeydi ve daha ilk fircada asik olmustum canli civildak renklerine. Markanin sahibi Gustave amca vaktiyle Paris'in ileri gelen ressamlarina, boya uretir, Cezanne'i Gaugin'den ayri tutmaz, istenen renk hazirda yoksa bir kosu pigmentleri karistirip, kosulsuz musteri memnuniyetiyle hizmet verirmis. Bir gun Picasso demis ki: Gustave'im bana oyle bir boya yap ki, aklima estiginde, onume gelen malzemeye resim yapabileyim. Gustave Sennelier bu istek parcasi uzerine, boyanmayip yenilesi yagli pastelleri uretmis. Iste o pastellerden 48 tanesinin toplastigi kutunun bulundugu Blick magazasini, Sikago sokaklarina damladigim ilk gun farkettim. Kosarak ilerledigim mekanin yanibasindaki mucevherciye basimi cevirmedim bile, hedefe kitlemistim bir kere. Sanatsal mekanlarin, genellikle okullarin civarina yerlestigini bildigim bu dukkanda insan, her bir kalemi, boyayi ya da kagidi tek tek koklayabilir, farketmeden saatlerini harcayabilir. Ben de raflar arasinda dondum dolastim, bir tur daha attim. Kredi kartimin son ektresindeki rakamlari hatirlamaya calistim. Elime aldiklarimdan bir kismini geri biraktim. Biraktiklarimdan bir kismina kiyamadim geri aldim. Ve en sonunda aklima geldikce koklayip kutusuna biraktigim boyalari aldim...

Ilhama randevuyu bizim koyde verseydim, sarisin pastellerlerimi hepten kaybedecektim. Zira bizim buralarin Agustos'da baslayan sonbaharinda her sene ayni renkler moda. Ben de donusu beklemek yerine, muhtesem otelimin dibindeki Sikago sanat muzesini tavaf ettim. O tablodan bu tabloya ziplarken, Picasso'nun buhranli mavi doneminden, yasli gitarist resmine bakakaldim, heyecanlandim, duygulandim. Oysaki, gercek bir tabloya burun mesafesinden bakmanin tarifsiz hissini daha once de yasamistim. Uzun lafin kisasi, turlu cesit aninin toplami, ben Sikago'yu salonda sevdim. Bolge isverenlerini takipteyim. Kislari sicak diyarlara gocebilecegim, yazlari sanat okulunun nimetlerini test edebilecegim guzellikler pesindeyim...

(Son resmi bugun, otlayan dostlari rahatsiz etmeden cektim.)

Neydim ne oldum meselesi

Cok gormus gecirmis biberler bunlar.

Ankara gunesinde bronzlasip,

Pasabahce kutularinda itinayla geldiler gurbet ele.

Birlikte haslandiklari patlican dostlarini dolma tenceresine ugurlayip,

Buzlukta kizartilacaklari gunu beklediler.

Az yagli tavada soyyle bir cevrildiler.

Sarimsakli yogurtlanip once,

kirmizibiberli kizgin tereyag sosuna bulanip

yendiler.

Afiyetle.

Tarif Sanem'de.

Sikago Sikago bulunmaz eşin -1

Akademik konferanslarin, ilim ve bilimden ziyade universitelerin asosyal ortamlarinda ogrenci, meslektas ve burokratik dalaverecilerden baska insan gormeyen akademisyenlerin halka, biribirine ve hayata acilma ihtiyaclarini gideren aktiviteler butunu oldugunu soyleyebilirim. Bu tip toplantilar icin secilen sehir ve ulkelerin cografyasina sikayet edeni gormedim. Sikago'yu da, su yukaridaki resimle ozetleyebilirim.

Sehre ayak bastigim ilk saatlerde son dakikada ayarlanmis, kimsenin yerini bilmedigi otelime yoneldim. Gecenin bir vakti trafik vizir vizir lakin benim otelin sokagi paralelleriyle birlikte polis gozetiminde arac ve yaya trafigine kapali. Dakka bir gol bir dedim icimden. Hayirdir memur bey diye de yaklasilmiyor ki buranin polislerine. Elimde canta bavul sokagin basinda bekledim. Gizli servis gorevlisi tavirlarinda birine el ettim. Geldi yanima, derdimi anlattim. Biraz bekledik, otel musterisi oldugunu tahmin ettigim uc bes insanla toplastirildik. Hep birlikte guvenlik seridini astik. Yari yolda, karsidan gelen ayni gizli gorev hallerinde bir baska gorevlinin bavullu kafilesiyle degis tokus edildik. Hizli hizli yururken sokagin Zapatistalarca ele gecirilip bagimsiz bolge ilan edildigini, bizim de multeci oteline yerlestirilecegimizi dusunuyordum ki gectigimiz ara sokagin ortasina cakilmis susu verilen helikopterin parcalarini gordum. Enkaz bu denli dandik olmasa ortamdaki patlamis funye kokusuna aldanmak isten degil. Refakatci ajan aciklamadan anladim tabii. Film cekiliyormus. Film hilesi dedikleri seyi o dakika icime sindirdim. Yalnizca gece calisan ekibin, gunduz caddeye parkettigi patlamis helikopterimsiyi ertesi gun fotograflayabildim.

Cumartesi acilan konferansta arz-i endam ederek ‘gezmiyorum, butun panellere katilacagim, not alacagim, soru soracagim’ imajini cizdikten sonra solugu meshur Michigan caddesinde aldim. Malum butceyle sagli sollu dizilmis, param var ama nereye harcasam bilmiyorumvari dukkanlardan alabilecegim yegane sey de bu bedava soluktu zaten. Yurudum nehir gectim, yurudum kopru gectim, yurudum, parlak dukkanlar, isikli sokaklar bitmek bilmedi...Bir daha gelecek olsam hayata, Sikago'da cikolata renkli sanatci olarak yasamak isterdim. Sanatsal aktivitelerimi de bir sonraki yazida irdeleyecegim.

Tamamen akademik nedenlerle, birkac gunlugune geldigim Sikago kazan, ben kepce. Yakinda gorusmek uzere...

Ben de onlardanim

Kapidan girdim. Asil amacimi gizleme cabasiyla etrafa soyle bir baktim. Rafta yoktu. Kasanin onunde arka arkaya dizilmis, irili ufakli insan kalabaligina takildi gozum. Kimse benim kadar muskulpesent durmuyordu. Cekinik hallerimi biraktim. Dosdogru ilerledim, kuyrugun sonuna eklendim. Bir bir eridi sira, en one geldim. Ben konusmaya yeltenmeden 'kac tane?' dedi kasiyer. Bir dedim. Yirmi iki dolar dedi. Al dedim. Fisini torbaya koyayim mi? dedi. Lutfen dedim. Yillar onceki halime nispet hem soruyu hem bu sorunun yasadigim topraklardaki onemini nihayet kavramistim. Torbami aldim, kapinin onunde durakladim. Merak ve hevesimin, diger istahli okurlarca kinanmayacagini bildigim bu sulardan cikmadan torbayi actim. Harry Potter'in yedinci kitabini elime aldim. Rastgele bir sayfa acip kokladim. Yeni kitap kokusuna bayilirim.

Boncuk fasulyeden yazi

Kac zamandir soyle agiz tadiyla, uzun uzadiya yazi yazamadim bloga. Olan bitenin eksikliginden degil de, aklimdan gecenin, hizaya dizilemeden, isle gucle hicbiri yoksa uykuyla bolunmesinden. Megabaytlarca resme eslik eden gezi anilari bile beklemekten yoruldu, cekip gidecekler yakinda hafizamdan... Beklemek demisken... Ocak ustunde 45'inci dakikasini az evvel dolduran, plastik borulce gorunumlu boncuk fasulyemiziin-yemek programlarindan bulasan sahiplenme duygusu- pistigini dunya gozuyle gormeyi beklerken yaziyorum bu satirlari, ustelik daha cok bekleyecekmisim gibi bir his var icimde. Beklemek sorun degil de, bu memleketin karpuzu, uzumu cekirdeksizse fasulyesi de kesin kilciksizdir tahminimde yanildigimi, ilk yumusama kontrolunde anladim. Bildigini oku fasulye, benim vaktimin nakitle alakasi yok... Vakit demisken...

Sitemizin evlerini bir bir tadilata sokan okul yonetimi, mevsimin yaz ve yazin insan barindirmaz sicaklikta olmasini firsat sayarak, gelisiguzel evlere serpistirilmis, biz soyu tukenmez mevsimsiz ogrencileri, 'dis cephe kaplama' etkinlikleri dahilinde dupeduz iskenceye tabi tutmakta. Santiye konteynirlarini kapi onune kuran, son derece vurdumduymaz-ki zaten meydandaki gurultude sarjor bosaltsan duyulmaz-, calisirken illaki yuksek volumlu muzik dinlemek mecburiyetindeki isci kardeslerle samimiyetimiz gitgide ilerlemekte. Kontrat dahilinde her evin tadilatinin 4 vakit(hafta?) surecegi belirtilmisken, benden baska kimsenin yasamadigi unitenin merkezi konumu sebebiyle, soz konusu konteynirlar coreklendikleri yerden iki aydir kimildamamis, kimildayacaga da benzememekte...

'Adamcagizlar gunesin alninda calisiyor, bize ne?' dusuncesi, santiyenin hizmete acildigi ilk gun huzur ve sukuneti pesine takip kacti. Sayisi 4 ila 6 arasinda degisen emekci kardesler, gune 6 bucukta baslayip, bir onceki aksam baslarindan gecen komik oldugunu tahmin ettigim ancak kacmaya yeltenen uykuyu sacindan kavrama ugrasindan algilayamadigim bir takim macerelari, penceremin altinda biribirilerine aktarmak suretiyle 7'de isbasi yapmaktalar. Saatler 7 ila 7:15'i gosterirken, kara tahtaya tirnak surtmekle ayni eziyet derecesinde 'iiinnnnnnnkkkkkkkzzzzzzznnnnnzzzzzznnn...' sesi esliginde ve 'n' sonsuza giderken, metalik bina kaplama cubuklarini esit boy ve nizamda kesmeye baslamaktalar. Bu islem esnasinda, ev icinde golgede yer yer 30 dereceye ulasan sicakliga aldirmadan pencereleri kapamak, yorgan sarmasi pozisyonuna gecmek dahi, o sesi cikaran adamceyizi kor bicakla kitir kitir dograma arzusuna engel olamamakta... Disaridaki bunca atraksiyon surerken, bolum bolum bolunmus uykunun en tatli yerinden hunharca kazinarak gune baslayan bir bunyenin hayatla kaynasma arzusu, olsa olsa, buyume caginda bir veledin pirasa yeme arzusuyla yarisabilir.

Ben yine de efendiligimi korur, pide yaptirir, bir cay demler, iskelenin dibinden, 'ne zaman bitecek usta, cok yoruldunuz ama guzel oldu be, icime sindi valla!' derdim demesine ama bugun eve girerken canim babetimi delerek ayagima gecen vidamsi civiyi disari cekmemle icimin ne denli cemkirik doldugunu anladim.. oysaki ben baska seyler yazacaktim..

O degil de, sogutucular filan bahane, bence kuresel isinmanin tetikcisi boncuk fasulye!

DDD - Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler

'DOĞRU YAZALIM, DOĞRU KONUŞALIM, DİLİMİZİ KORUYALIM' temalı dil etkinliğimizin bu haftaki ev sahibi benim. Konumuz da, ayrı yazılan birleşik kelimeler. 'Madem birleşik kelime, neden ayrı yazıyoruz kardeşim?' gibi, konu başlığının yol açtığı çelişkilere mahal vermeyen, akılda kalmaya en müsait haliyle dersi işlemenin yolunu aradım, bulamadım. Bir önceki haftadan, sevgili Sanem'in anlattıklarından aklınızda kalanlarla, hele bir okumaya başlayın, kısmetse neden olmasın...

Sizi, öyle miydi, böyle miydi, birleşik miydi, ayrı mıydı kararsızlığına sürükleyen iki kelimelik bir problemle karşılaştığınızda, önce sakin olun. Elinizin altında hemen danışabileceğiniz bir kılavuz yoksa, kelimelerin arasına mesafe koyun, ayrı ayrı bir daha okuyun. Zaten, çoğu zaman sadece bir kılavuz, kanunlar dahilinde kah birleşip kah ayrılan kimi kelimelerin medeni durumu hakkında kesin karar vermenize yeterli olmayabilir. Ayrı yazılan birleşik kelimeler için madde madde düzenlenmiş dil bilgisi hükümleri mevcut, ancak, ezberci zihniyetle işimiz olmaz diyenlerdenseniz, kelimelerin birleşirken uğradığı şekil ve anlam kaymalarına dikkat etmelisiniz.
Önce, şekil ve şemalini koruyan birleşik kelimelere bir göz atalım.

• Kelimelerden biri, yardım, yataklık fiili ise (etmek, edilmek, eylemek, kılmak, olmak) ve ikinci kelimeyle seviyeli birlikteliği sırasında ses düşmesi ya da türemesi, arada bırakın harfi, kız alışverişi bile yoksa, yollar çoktan ayrılmış demektir. Ayrı yazılır. Sizin birleştirme çabanız en fazla Berceste'nin fırçasını yemenize sebep olur. Örnekler:

Alt etmek, arz etmek, azat etmek, boş olmak, dans etmek, el etmek, göç etmek, ilan etmek, kabul etmek, kul etmek, kül olmak, not etmek, oyun etmek, sağ olmak, söz etmek, terk etmek, var ol­mak, yok etmek, yok olmak... Örnekleri uzatmanın alemi yok, zira bu en kolay kural.

Şimdi de, tek tek kendi anlamını koruyan, bu sebepten ayrı duran kelimelere bakalım.

• Birleşmeye yüz tutan sözcüklerin biri ya da her ikisi bireysel anlamından taviz vermiyor, kendi anlamını ilk günkü tazeliğinde koruyorsa bırakın ayrı kalsınlar. Ortak müşterekte buluşamayan birliktelikler ayrı yazılmaya mahkum olurlar. Kendi anlamına sahip çıkmakta kararlı kelimelerden biri,

hayvan: Mürekkep balığıyla hamam böcegini kim sevmez?

bitki: Ardıç otu, ayrık otu, sakız ağacı, kayısı kurusu ve guzelhatun çiçeğinden kocakarı ilacı yapılır. (Ama suçiçeğinden değil. Neden? Çünkü bu artık bir hastalık adıdır),

eşya, alet, nesne: Ne arap sabunu ne de banyo sabunu, temizlikte tuz ruhu gibisi yok.

yol ve ulaşımla ilgili: Yazar, çevre yolu, hava yolu, keçi yolu, alt geçit kelimelerini aynı cümle içinde kullanamadı.

durum, olgu ve olay: Açık oturum, açık öğretim, baş ağrısı kelimelerini de siz cümle içinde kullanın, yazar yoruldu.

ilim, bilim, bilgi kelimesi: Dil bilimi, gök bilimi, dil bilgisi kelimelerinin ayrı yazılacağını hepimiz biliyoruz, değil mi?

yiyecek içecek: Puf böreği, kuru yemiş, acı badem kurabiyesi olsa da yesek!

gök cisimleri: Çoban Yıldızı ve gök kuşağını çok severim.

organ: Ben bugün, sulu göz, azı dişi, kuyruk sokumu, karga burun, kuru kemik ve safra kesesi gördüm. Atmıyorum.

zamanla ilgili: Bağ bozumu, gece yarısı, hafta başı ve ay sonu gelse de üzüm yesek, uyusak ve maaş alsak! (Ama aybaşı değil. Neden? Çünkü her iki kelime de benliğini kaybetmiş, yepyeni bir maruzata yelken açmış).

olabilir. Oysaki kimi sözcükler birleştiğinde kendilerini kaybeder, bambaşka bir sözcük olurlar. İşte o zaman birleşik yazılırlar.

Gelelim 'kesin ayrı yazılır kuralları'na. Uyarıyorum, bu kısım biraz kazık.

• Peşine -r / -ar / -er, -maz / -mez ve -an / -en eklerini takarak tamamladığınız sıfatları ayrı yazınız, diyor TDK, ben örnek vermekten yanayım:

bakar kör, çalar saat, çıkar yol, döner sermaye, güler yüz, koşar adım, yazar kasa, yeter sayı; çıkmaz sokak, geçmez akçe, görünmez kaza, ölmez çiçek, tükenmez kalem; akan yıldız, doyuran buhar, uçan daire.

• Alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peşin, bir, iki, tek, çok, çift gibi yükte hafif pahada ağır sözcüklerin halay başı olduğu birleşik kelime ve terimleri ayrı yazıyoruz arkadaşlar:

alt yazı; üst kat, üst küme; ana bilim dalı, ana dili; ön söz, ön yargı; art damak, art niyet; arka teker; yan cümle, yan etki; karşı görüş, karşı oy; iç sa­vaş, iç tüzük; dış borç, dış hat; orta kulak, orta oyunu; büyük anne, büyük baba; küçük harf, küçük parmak; sağ açık, sağ bek; sol açık, sol bek; peşin fikir, peşin hüküm; bir gözeli, bir hücreli; iki anlamlı, iki eşeyli; tek eşli, tek hücreli; çok düzlemli, çok hücreli; çift ayaklılar, çift kanatlılar.

• Somut olarak yer belirten alt ve üst ayrı yazılıyor:

deri altı, su altı, toprak altı, yer altı (yüzey); arka üstü, baş üstü, böbrek üstü bezi, tepe üstü (trafikte).

• Dış, iç, öte, sıra sözcüklerini içeren birleşik kelimeler ayrı yazılır:

ahlak dışı, çağ dışı, din dışı, kanun dışı, olağan dışı, yasa dışı; ceviz içi, hafta içi, yurt içi; fizik ötesi, kızıl ötesi, mor ötesi, sınır ötesi; aklı sıra, ardı sıra, peşi sıra, yanı sıra.

• Renk sözcugü, renklerden birinin adını içeren tamlamalar ve rengin tonuyla ilgili sıfatlar ayrı yazılıyor:

bal rengi, duman rengi, gümüş rengi, portakal rengi, saman rengi; ateş kırmızısı, boncuk mavisi, çivit mavisi, gece mavisi, limon sa­rısı, safra yeşili, süt kırı, açık mavi, açık yeşil, kara sarı, kirli sarı, koyu mavi, koyu yeşil.

İflahınız hala kesilmedi, bu noktaya ulaşabildiyseniz sizi tek tek, gönülden tebrik ediyorum. Başta, sınıfa üçüncü tekir şahıs getirmeme ses çıkarmayan etkinlik sahipleri olmak üzere, DDD kampanyasında emeği geçen herkese teşekkürler. Bunca laftan sonra Popçu Yalın'a da bir sorum var haliyle: 'kılavuzun kim canım senin?'.

Hatalıysam bildirin! www.morkoyun.blogspot.com

Ratatouille

hem Pixar hem Disney. hem eglenceli hem cok komik. gurme seflik hayalindeki yetenekli sicanin hikayesini, gida muhendisi tavsiyesiyle, izlemeyen kalmasin... Sef Auguste Gusteau der ki: Food always comes to those who love to cook.